تـهران و قصه های بی پایانش

به گزارش وبگردی مهر، حسن حسن زاده ـ خبرنگار: هر کدام از عمارت ها، بناها و ساختمان های تاریخی شهر، کوچه ها و خیابان هایی که از دل تاریخ معاصر تهران به یادگار باقی مانده اند روایتگر قصه هایی جذاب و پرکشش هستند.

تـهران و قصه های بی پایانش

قصه هایی که برای بهنام ابوترابیان نویسنده و تهران شناس جوان مبنای خلق مجموعه کتاب هایی به نام قصه های تهران شده است. کتاب هایی که مثل ماشین زمان، دست مخاطب خود را می گیرد و با خود به قلب وقایع تاریخی تهران می برد. ترابیان در هر جلد از این مجموعه با نثری روان به عمارت ها، کاخ ها، کوچه ها و گذرهای تاریخی شهر می پردازد و می کوشد وقایع تاریخی را که بر پایتخت گذشته در قالب داستان برای مخاطب خود مجسم کند. قصه هایی مانند ماجرای قتل گریبایدوف سفیر روسیه در ایران در زمان فتحعلی شاه قاجار، ماجراهایی که در طول 2قرن بر عمارت مسعودیه در قلب تهران گذشته و... که همگی برای ابوترابیان دستمایه خلق قصه هایی جذاب و خواندنی شده اند. با او در حاشیه سلسله نشست های تهران شناسی در سینما آستارا درباره ایده ها و انگیزه هایش از خلق مجموعه قصه های تهران گفت وگو نموده ایم.

دانش آموخته رشته معماری هستید. انگیزه نوشتن قصه هایی درباره تاریخ تهران از کجا پیدا شد؟

علاقه به تاریخ تهران و قصه هایش از کودکی همراهم بود. خانواده ام در حوالی بازار زندگی می کردند. در دل کوچه ها و خیابان هایی که پر از قصه های مختلف از تاریخ تهران است. مادربزرگ و پدربزرگم قصه های درخونگاه، کوچه غریبون و... را برایم تعریف می کردند تا این علاقه از همان روزها در وجودم ریشه بدواند. 10 سال پیش بود که در یک برنامه تهرانگردی در مسجد سپهسالار با حضور استاد احمد محیط طباطبایی بیش از پیش به قصه های تهران علاقه مند شدم. آن روز به فکر قصه ها و ماجراهای تاریخی افتادم که در پس هرکدام از عمارت ها، کوچه ها و گذرهای قدیمی شهر رخ داده اما مردم امروز تهران از آن قصه ها خبر ندارند.

مسلماً نوشتن مجموعه قصه های تهران احتیاج به تحقیق و پژوهش داشت. چگونه کار نوشتن نخستین کتاب این مجموعه یعنی گذر ایلچی را شروع کردید؟

آن روز آتشی به جانم افتاد که باعث شد با عطش فراوان سراغ اماکن تاریخی، عمارت ها و قصه های پنهان در آنها بروم. نقشه های قدیمی تهران را تهیه کردم و سراغ اماکن و گذرهای قدیمی شهر رفتم. آنجا بود که فهمیدم متأسفانه در کتاب های تاریخی شهر ما، به ندرت نامی از مکان رخ دادن قصه ها برده شده. در واقع رخدادها و وقایع تاریخی، بی آنکه تأکیدی بر محل وقوع آنها شده باشد روایت شده اند. همین موضوع انگیزه هایم را برای کسب اطلاعات از عمارت های قدیمی شهر، سرگذشت و قصه های آنها بیشتر کرد. کوششی که در شروع به علاقه و سرگرمی ام تبدیل شد.

چگونه نخستین کتاب تان گذر ایلچی از دل تحقیق ها و علاقه شخصی تان به دانستن درباره قصه های شهر سر برآورد؟

سال 1389 در یکی از همان تورهای تهرانگردی به کلیسای تادئوس در بازار تهران رفتیم؛ کلیسایی که از بیرون ساختمانی فرسوده بود اما وقتی از قصه شخصیت هایی که در آن مدفون بودند و ماجراهایی که در طول 2قرن بر آن گذشته بود باخبر شدم نخستین ایده های نوشتن کتاب به ذهنم خطور کرد. با خودم گفتم پشت هر دیوار این شهر قصه ای نهفته است. تصمیم گرفتم فیش هایی را که در تهران گردی ها و تحقیقاتم از قصه های شهر جمع آوری نموده بودم در قالب کتاب منتشر کنم. از میان آن اطلاعات، 5 قصه کوتاه نوشتم. قصه چهارم که ماجرای قتل گریبایدوف، سفیر روسیه در زمان فتحعلی شاه قاجار بود دستمایه نوشتن کتاب گذر ایلچی شد. پس از آن هم 2کتاب قصه های مسعودیه و از تهران تا سنت پترزبورگ را با همین سبک و سیاق نوشتم.

گفتید معمولاً در بیشتر کتاب های تاریخی گذرها، خیابان ها، عمارت ها و در واقع محل رخداد وقایع تاریخی نقش زیادی نداشته اند. شما در کتاب هایتان چگونه به هویت این اماکن پرداخته اید؟

در واقع نیروی محرکه ای که باعث شد من سراغ نوشتن کتاب بروم نقش کمرنگ شهر، کوچه ها و عمارت هایش به عنوان محمل رخ دادن آن وقایع در کتاب های تاریخی بود. به عنوان مثال در کتاب گذر ایلچی سؤالی که باعث شد سراغ قصه قتل سفیر روسیه در تهران بروم، محل رخ دادن آن قتل بود. بنابراین کوشش کردم در مجموعه قصه های تهران نگاه ویژه ای به شهر، گذرهای قدیمی و عمارت های تاریخی اش داشته باشم.

ویژگی منحصربه فرد کتاب هایتان روایت داستانی از وقایع تاریخی است. دلیل انتخاب این سبک روایی چه بود؟

از آنجایی که در شروع به عنوان یک پرسشگر کنجکاو سراغ وقایع تاریخی شهر رفتم و برای هر قصه و ماجرایی سؤالی در ذهنم داشتم با همین سبک و سیاق نوشتن قصه ها را شروع کردم. در واقع نمی خواستم قصه های تهران شبیه کتاب های معمول تاریخی باشد که معمولاً از عنصر جذابیت برای مخاطب خالی هستند. از طرفی قصدی هم برای قصه نویسی صرف نداشتم. می خواستم پلی میان تاریخ نویسی و قصه نویسی بزنم و با این سبک، قصه ای مبتنی بر اسناد تاریخی که علاوه بر جذابیت و کشش داستانی، مستند هم باشد برای مخاطب روایت کنم.

مسلماً نوشتن کتاب هایی که به تاریخ تهران می پردازد احتیاج به تحقیقات بسیاری دارد. سهم پژوهش های میدانی و آنالیز اسناد تاریخی در کتاب های شما چقدر است؟

علاوه بر مطالعات کتابخانه ای، نقشه های قدیمی و اسناد تصویری نیز سهم مهمی در پژوهش های من داشته اند. اما از آنجا که زمان وقوع قصه های روایت شده در کتاب هایم گاهی به 2قرن پیش برمی گردد، پژوهش میدانی و گفت وگو با اهالی محله ها سهم کمتری در پژوهش هایم داشته است. از طرفی در روند تغییر کالبدی شهر، بسیاری از اماکن قدیمی که محمل قصه های شهر بوده اند از بین رفته اند. به عنوان مثال اگرچه هنوز نام کوچه ایلچی، کوچه باغ ایلچی است اما دیگر خبری از آن باغ قدیمی نیست و فقط پاجوش یک چنار از آن باغ باقی مانده است. بنابراین همه کوششم احیای روایی قصه های شهراست. چون اگر روایت و قصه های شهر را زنده نگه داریم می توانیم به احیا و زنده ماندن کالبد آن نیز امیدوار باشیم.

در تحقیقات میدانی به موردی از آن قصه ها و روایت هایی که هنوز میان اهالی قدیمی زنده است برخورد کردید؟

بله. در تحقیقاتی که برای نوشتن کتاب گذر ایلچی انجام می دادم به مورد جالبی برخورد کردم. یک روز با نقشه ای قدیمی از دوره ناصری به حوالی کوچه باغ ایلچی رفتم. از محل قتل گریبایدوف فرضیه ای داشتم و با آن نقشه دنبال نقطه مورد نظر بودم. در خلال جست وجو، نقشه را به یکی از اهالی قدیمی بازار نشان دادم. در کمال تعجب دیدم پیرمرد اطلاعات خوبی از محل دقیق باغ ایلچی و اسامی روی نقشه داشت. هرچند در وهله نخست نمی گردد به صورت کامل به این نقل و قول ها اعتماد کرد اما در تحقیقات بعدی به صحت گفته های پیرمرد رسیدم. من معتقدم زنده ماندن این روایت ها و قصه ها به حفظ کالبد تاریخی شهر یاری خواهد نمود.

چقدر به تأثیر کتاب هایتان در احیای روایی و زنده نگهداشتن قصه های شهر امیدوارید؟

به نظرم انسان هایی که قصه دارند امیدوارترند. بر همین اساس می گویم شهری که قصه دارد می تواند به زنده ماندن امیدوار باشد. متأسفانه قصه های شهر ما در حال فراموشی است و ما هم مدت هاست از قصه ساختن و روایت قصه های شهرمان دست کشیده ایم. راستش را بخواهید امروز که به کتاب هایم نگاه می کنم باز هم سهم قصه گویی را در آن کافی نمی دانم. تاکنون صدها فیش از قصه های متعددی که در شهر رخ داده و هرکدام توانایی تبدیل شدن به داستانی مستند و پرکشش را دارند تهیه نموده ام. قصه های مستندی که باید به درستی پرداخت شوند تا مردم شهر با قصه های شهرشان آشنا شوند.

آشنایی مردم با قصه های شهرشان چه یاریی به تهران امروز می نماید؟

بی قصه بودن یعنی از بین رفتن حس تعلق. وقتی مردم یک محله از قصه، تاریخ و هویت محله زندگی شان بی خبر باشند احساس تعلق و عرق محلی را هم از دست خواهند داد. تقویت حس تعلق محلی، امروز راه حل اصلی حل بسیاری از مسائل محله ها از آسیب های اجتماعی تا حتی معضل ترافیک و... است. بنابراین در تهران امروز بیش از هر چیز به قصه گویی و تعریف قصه های شهرمان احتیاج داریم.

منبع: همشهری آنلاین

به "تـهران و قصه های بی پایانش" امتیاز دهید

امتیاز دهید:

دیدگاه های مرتبط با "تـهران و قصه های بی پایانش"

* نظرتان را در مورد این مقاله با ما درمیان بگذارید